Een helder en transparant technisch bestek begint bij de juiste keuzes, zeker als het gaat om normen. Tijdens het Moon gebruikers event (15-4-2025) werd duidelijk dat de nuance tussen horizontale en verticale normen soms lastig te vatten is. Daarom deze concrete uitleg, direct toepasbaar voor inkopers, consultants en iedereen die bestekken opstelt. Want of het nu om de veiligheid of de waterdichtheid van verlichtingstoestellen gaat: weet wat je specificeert!

Horizontaal versus verticaal: wat is het verschil?

Stel je voor: je bouwt een huis. Voor de fundering heb je specifieke eisen aan het beton, ongeacht of het voor de muren, de vloer of het dak is. Dat is het principe van een horizontale norm. Deze normen beschrijven hoe je iets test of meet, voor verschillende soorten producten.

Denk aan EN 62262 (IK-classificatie), die precies uitlegt hoe je de mechanische impact (vandalismebestendigheid) test. Of EN 60529 (IP-classificaties), die de methode beschrijft om de waterdichtheid van een product te bepalen. Deze normen geven je de testmethode en de mogelijke niveaus, maar ze vertellen je niet welk niveau je nodig hebt voor jouw specifieke toepassing.

Een verticale norm daarentegen – vaak ook wel een productnorm genoemd – richt zich op de eisen voor een specifieke productgroep. Neem bijvoorbeeld EN 60598-1, de norm voor de elektrische veiligheid van verlichtingstoestellen, met bijbehorende delen zoals EN 60598-2-3 voor straatverlichting.

Zo’n verticale norm omvat alle minimale veiligheidseisen voor die specifieke productgroep, inclusief details over bijvoorbeeld de waterdichtheid (IP-classificatie die minimaal vereist is). Verticaal dus: een smalle focus, maar wel compleet voor die ene productgroep.

Belangrijk om te onthouden: verticale normen dekken de basis veiligheidseisen, maar gaan niet altijd in detail in op alle mogelijke prestatieaspecten zoals levensduur of lichtkwaliteit.

Waarom een normnummer alléén niet genoeg is

Of het nu een horizontale of een verticale norm betreft, alleen het noemen van het nummer in je bestek is vragen om problemen. Leveranciers krijgen dan de vrijheid om zelf te bepalen welke testzwaarte of welk niveau ze hanteren. En de kans is groot dat dit niet overeenkomt met wat jij voor ogen hebt.

Welke parameters moet je dan wél specificeren?

• Productnormen (verticaal) bevatten vaak al de testmethoden én de minimale eisen. Hier moet je goed kijken of deze minimale eisen voldoende zijn voor jouw project.
• Aspectnormen (horizontaal) bieden juist verschillende testniveaus. Hier is het cruciaal om zelf te bepalen welke zwaarte past bij de beoogde toepassing. Wil je een hogere vandalismebestendigheid of een betere waterdichtheid dan de standaard? Dan moet je dit expliciet benoemen.

Denk verder dan de minimumeisen

Een verticale norm geeft de minimale eisen voor een productgroep. Maar in jouw specifieke project kunnen er extra wensen of eisen zijn. Denk aan een hogere corrosiebestendigheid in een kustgebied, of extra trillingsbestendigheid langs een drukke verkeersweg. Deze aanvullende eisen vind je niet altijd in de verticale norm.

De valkuil van alleen normnummers

Met honderden normen op de plank is het verleidelijk om snel wat nummers in een bestek te zetten. Maar zonder de juiste specialistische kennis loop je een groot risico op misverstanden, vertragingen en uiteindelijk een product dat niet aan je verwachtingen voldoet.

Concrete voorbeelden om het te verduidelijken

Voorbeeld 1: IP-65 specificeren in straatverlichting

De productnorm EN 60598-2-3 voor straatverlichting beschrijft de elektrische veiligheid én de toelaatbare IP-klassen voor afdichting. De standaard in deze norm is IP 54, maar jij wilt een hogere dichtheid van IP 65. Dan is de juiste specificatie: “Voldoet aan EN 60598-2-3, minimaal IP-klasse 65.” Hiermee dwing je de leverancier om een toestel aan te bieden met een zwaardere IP-classificatie.

Voorbeeld 2: Bescherming tegen vandalisme (mechanische impact)

De productnorm behandelt de basisveiligheid. Vandalisme is echter een specifieke, zwaardere omgevingsfactor die niet standaard in elke productnorm is opgenomen. De horizontale norm EN 62262 legt uit hoe je de IK-test uitvoert en welke impactniveaus er zijn (van IK 01 tot IK 10). Wil je een hoge mate van vandalismebestendigheid, bijvoorbeeld IK 10? Dan is de correcte specificatie: “Voldoet aan IK10 test conform EN 62262.” Zo geef je direct de gewenste “testzwaarte” aan.

Praktische stappen voor een goed programma van eisen

1. Begin bij jouw eisen: Wat moet het product kunnen en in welke omstandigheden moet het functioneren?
2. Bepaal of de minimale eisen van een productnorm voldoende zijn: Zijn er zwaardere eisen nodig voor jouw specifieke project?
3. Koppel de juiste norm én de bijbehorende klasse of parameters: Veiligheid → EN 60598-2-3, IP 65 (in plaats van alleen EN 60598-2-3) Mechanische impact → EN 62262, IK 10 (in plaats van alleen EN 62262)
4. Schakel deskundigen in: Twijfel je over de juiste norm of de benodigde parameters? Technische adviseurs kunnen je helpen om het normnummer én de bijbehorende specificaties correct vast te leggen.

Waarom is dit detailniveau zo cruciaal?

Als publieke instanties dragen gemeenten een grote budgettaire verantwoordelijkheid. Onheldere specificaties leiden onvermijdelijk tot interpretatieverschillen bij leveranciers, wat kan resulteren in aanbiedingen die niet aan de werkelijke behoeften voldoen. Dit kan resulteren in kostbare nacontroles, afgekeurde leveringen of zelfs projecten die niet de gewenste kwaliteit en veiligheid voor onze burgers garanderen.

Denk aan openbare verlichting die voortijdig faalt door een ontoereikende IP-classificatie. Door nu de juiste parameters te specificeren, voorkomen we kostbare verrassingen achteraf, waarborgen we de veiligheid en duurzaamheid van onze investeringen en tonen we onze verantwoordelijkheid naar de gemeenschap.

Conclusie: Wees helder, voorkom discussie

Het nauwkeurig specificeren van normen, inclusief de relevante parameters, is geen overbodige luxe, maar een absolute noodzaak. Zeker voor overheden, waar efficiënte besteding van publieke middelen en heldere communicatie cruciaal zijn.

Een onduidelijk bestek leidt onvermijdelijk tot een stroom aan vragen van potentiële leveranciers, wat kostbare tijd en capaciteit opslokt. Het beantwoorden van deze vragen, het interpreteren van vage specificaties en het mogelijk moeten aanpassen van het bestek, vertraagt het hele proces en verhoogt de werkdruk onnodig.

Investeer daarom in heldere en transparante specificaties. Betrek waar nodig experts om het normnummer én de bijbehorende eisen correct vast te leggen. Dit voorkomt onnodige vragen, stroomlijnt het aanbestedingsproces en resulteert uiteindelijk in projecten die voldoen aan de verwachtingen, binnen budget en met minimale nazorg.

---

Twijfel over rapporten, certificaten of technische onderbouwing?
Second opinion aanvragen of neem contact met ons op.

Quality and trust as the foundation for sustainable progress.